Fuula Jalqabaa / Blog / Fayyaa naannoo jechuun maali?

Fayyaa naannoo jechuun maali?

Garee Kensora tiin · Waxabajjii 2026 · Daqiiqaa 6f dubbisa

Nu keessaa hedduuf, "fayyaa" wanti app banachuun itti bulchinu dha. Meeshaa mallattoo (symptom) hordofu. Sa'aatii tasgabbii sammuu. Lakkoofsaa tarkaanfii. Tokkoon tokkoon isaanii foddaa adda addaa gara qooda adda addaatti, kan yeroo wanti tokko duraan dogoggore banamu. App cufuu, qoodni sunis isa waliin cufama.

Caccabuun kun rakkoo xiqqaa miti. App-ilee fayyaa dijitaalaa 350,000 ol ta'an gabaa irratti argamu, kanneen 90,000 ol ta'an bara 2020 qofa keessatti gadhiifaman. Hirmaannaan isaanii yeroo gabaabaadha: qorannoon app-ilee fayyaa sammuu 93 irratti gaggeeffame akka argeetti, ji'a tokko booda, nama 100 keessaa gara 3 qofatu app tokko amma illee bane. Qoodni caalaa baay'ate, kan yeroo gabaabaaf ilaallamu, suuraa akkataa ati itti jiraachaa jirtuu agarsiisuu miti.

Fayyaan naannoo yaada, fayyi qaamaa fi sammuu haala guyyaa idileessaa akka ta'e, kan iskiriinii yeroo wanti tokko dogoggore ilaaltu osoo hin taane. Akkamitti akka raftee. Akkamitti akka sochoote. Nama tokko qunnamteef, moo yaaddee osoo hin qunnamin hafte. Guyyaan kee akkamitti akka qindaa'e. Kanneen keessaa tokkoon tokkoon isaanii mataan isaanii "daataa fayyaa" miti, garuu hundi isaanii walitti dhufanii suuraa dhugaa akka ati itti jiraachaa jirtuu ta'u.

Sirna Tokko Wal Qabate, App-ilee Adda Addaa Afur Osoo Hin Taane

Ati jireenya hawaasummaa, qaamaa, fi sammuu sanduuqa adda addaa keessatti kuufamte miti. Akkamitti akka raftee yaada kee ni qindeessa. Hangam walitti hidhamteef akka miye kakaasuma kee ni miidhagsa. Guyyoonni kee, manni kee, fi itti gaafatamummaan kee akkamitti akka qindaa'e miira jabina keetii ni qindeessa. Kutaaleen kun waliin sochoowu.

Sooftiweeriin baay'een qooda tokko filatanii isa qofa fooyyessu. Fayyaa naannoo jechuun suuraa guutuu iddoo tokko tasgabbaa'aa keessatti qabachuu jechuudha, kunis akka walitti dhufeenyi qoodota gidduu jiru siif mul'atu, haala mataa keetiin, bu'uura mataa kee irratti hundaa'ee, giddu galeessa hawaasaa irratti osoo hin taane.

Naannoo Ta'uu, Nama Rakkisuu Miti

"Naannoo (Ambient)" jechuun yeroo hunda hordofuu (surveillance) jechuu hin qabu. Dhugaadhaan yoo ilaalame, kun waan kaan feedii xiyyeeffannaa kee gaafatu waliin faallaa dha. Kaayyoon isaa sooftiweeraa guyyaa gaarii keessatti duubatti dhoksamee, guyyaa rakkisaa ta'e immoo callisee achi jiru, ergasii jireenya dhugaatti si deebisu malee, iskiriinii irratti si hin qabnu dha.

• Kallattiidhaan Tasgabbaa'aa. Ilaalcha gabaabaa qofa argata, galgala kee guutuu osoo hin taane.
• Kallattiidhaan Iccitii Eegu. Odeeffannoon kee kan hunda caalaa dhuunfaa ta'e meeshaa kee irratti hafa. (Dabalataan Iccitiidhaan kan dizaayiname ilaali.)
• Waan Ati Hojjettu Irratti Kan Xiyyeeffate, waan hordofuu si gaafatan irratti osoo hin taane.

Kun Eessa Akka Ga'u, Dhugaan Yoo Himame

Mul'anni guddaan, kunis mallattoowwan naannoo jireenya idileessaa keessaa argaman guyyaa tokko namoota gargaarsi yeroo baay'ee dhufuun dura gargaaruu akka danda'an, qorannoo hojjetamaa jiru dha: kan yeroof, dhugaa, fi gonkumaa qorannoo kilinikaalaa (diagnosis) miti. Nuti waan Kensora ammaan tana dhugumaan hojjechuu danda'u qofa ibsina, kan hafe immoo akka karaa fuula duraa jirutti ibsina. Wanti ammaan kana gadhiifamu michoota tasgabbaa'aa fi iccitii eegan kan qaaceffama mataa kee ilaaluuf si gargaaranii fi tarkaanfii itti aanu kan hundeeffame akka fudhattu si gargaaru dha.

Kensora qaaceffama mataa kee akka ilaaltu si gargaara. Kun tajaajila yaalaa yookiin balaa (crisis) miti, hin qoratu (diagnose), hin argatu (detect), yookiin dhukkuba tokko hin tilmaamu (predict). Yoo rakkoo cimaa keessa jiraatte, fuulli nageenyaa qabeenyawwan, 988 Ameerikaa Gamtoomte keessatti argamu dabalatee, tarreessa.